مدیرعامل دیجی‌کالا: قانون ممنوعیت واردات منقضی شده، اما کسی جرأت تغییرش را ندارد!

بازار تجارت اجتماعی (سوشال کامرس) در ایران، با وجود سد محکم فیلترینگ، در حال بلعیدن سهم بزرگی از اقتصاد دیجیتال کشور است؛ بازاری که پلتفرم‌های رسمی و قانونی به دلیل محدودیت‌های دستوری، برچسب «قاچاق» و فشارهای مالیاتی، عملاً رقابت در آن را لااقل در بخشهایی مثل لوازم آرایشی و فشن واگذار کرده‌اند. مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجی‌کالا در پنل «چشم‌انداز توسعه تجارت اجتماعی»، با پرده‌برداری از یک واقعیت تلخ، اعلام کرد که قانون ممنوعیت واردات رسماً منقضی شده است، اما سایه سنگین تضاد منافع و ترس، مانع از اعلام و اجرای آن می‌شود. به گفته او، نگاهی که انحصار در صنعت خودرو را یک «موفقیت» می‌پندارد، در حال سرایت به سایر بازارهاست و نفس تجارت الکترونیک را به شماره انداخته است.

تسخیر بازار توسط اینستاگرام؛ فروش اجناس «قاچاق» در روز روشن

مهم‌ترین بخش این نشست، اعتراف به شکست پلتفرم‌های رسمی در برابر بازار غیررسمی بود. مسعود طباطبایی، مدیرعامل دیجی‌کالا، با ارائه آماری قابل تامل گفت: «اینستاگرام با وجود فیلترینگ، رشد بسیار جدی و عجیبی داشته است. جالب اینجاست که ۶۵ تا ۷۰ درصد کالاهایی که در این بستر عرضه می‌شوند، دقیقاً همان کالاهایی هستند که ما در پلتفرم‌های رسمی کمترین فروش را در آن‌ها داریم یا اصلاً اجازه فروششان را نداریم؛ مانند پوشاک و لوازم آرایشی.» به گفته طباطبایی، این کالاها در ادبیات رسمی «قاچاق» خوانده می‌شوند و پلتفرم‌ها از فروش آن‌ها منع شده‌اند، در حالی که همان کالاها، از جمله لوازم خانگی برند، به‌راحتی در شبکه‌های اجتماعی معامله می‌شوند. او با حسرت به گذشته اشاره کرد و گفت: «اگر در سال ۹۶ دیجی‌استایل را با ۲۵۰ برند ادامه می‌دادیم و این محدودیت‌ها نبود، امروز مسیر کاملاً متفاوتی داشتیم. اما واقعیت این است که پلتفرم‌های رسمی، بازار را در حوزه‌هایی مثل پوشاک رسماً به اینستاگرام باخته‌اند.»

معمای قانون منقضی‌شده و توهمی به نام «مدل ایران‌خودرو»

یکی از صریح‌ترین انتقادات طباطبایی، به مسئله ممنوعیت واردات و حمایت‌های گلخانه‌ای از تولیدات داخلی بازمی‌گشت. او افشا کرد که مصوبه قانون ممنوعیت واردات در واقع منقضی شده است، اما کسی در بدنه دولت جرأت اعلام یا تغییر آن را ندارد، چرا که تضاد منافع مانع از آزادسازی بازار می‌شود. او با انتقاد از تفکر حاکم بر برخی تصمیم‌گیران گفت: «متاسفانه می‌شنویم که می‌گویند همان کاری که با ایران‌خودرو و سایپا کردیم را باید با بقیه صنایع هم بکنیم. آن‌ها داشتن دو تولیدکننده انحصاری خودرو را یک موفقیت می‌دانند، در حالی که این یک شکست بزرگ برای کشور است.» طباطبایی تاکید کرد که تولیدکنندگان قدرتمند داخلی از رقابت با برندهای خارجی استقبال می‌کنند و این انحصار تنها به ضرر مصرف‌کننده و بازار شفاف است.

فشار مالیاتی و فرار فروشندگان به اقتصاد سایه

در حالی که بازار غیررسمی به سرعت در حال رشد است، رگولاتوری و سازمان امور مالیاتی فشار را بر پلتفرم‌های شفاف و رسمی مضاعف کرده‌اند. مدیرعامل دیجی‌کالا با اشاره به درخواست نهادها برای دریافت ریزِ اطلاعات فروشندگان آنلاین گفت: «این ناامن کردن فضا باعث می‌شود فروشندگان بستر شفاف پلتفرم‌ها را ترک کنند و به سمت اینستاگرام و تراکنش‌های غیرقابل‌ردیابی مثل کارت‌به‌کارت کوچ کنند.» او پیشنهاد داد دولت به جای فشارهای قهری، یک دوره تشویقی (Tax Holiday) ۴ یا ۵ ساله برای فروشندگان اینستاگرامی در نظر بگیرد تا با ورود به پلتفرم‌های رسمی و بزرگ شدن کسب‌وکارشان، در آینده به مودیان مالیاتی تبدیل شوند؛ پیشنهادی که تاکنون گوش شنوایی برای آن پیدا نشده است. با این حال، او آینده سرمایه‌گذاری در تجارت الکترونیک را بسیار روشن‌تر از صنایعی چون نفت و گاز دانست و تاکید کرد که با رفع موانع بورسی، این بازار جای رشد چندبرابری دارد.

مصائبِ سایت زدن؛ چرا اینستاگرام محبوب‌تر است؟

در ادامه این نشست، علی بابایی، مدیرعامل «ترب»، به بررسی دلایل عدم تمایل فروشندگان به خروج از اینستاگرام پرداخت. او با بیان اینکه تنها ۲۵ درصد از صفحات اینستاگرامی دارای وب‌سایت مستقل هستند، گفت: «موانع رگولاتوری و نیاز به مجوزهای متعدد، هزینه ورود به بازار رسمی را به‌شدت افزایش داده است، در حالی که اینستاگرام با کمترین هزینه و صرفاً با تولید محتوا، امکان فروش و ارتباط مستقیم با مشتری را فراهم می‌کند.» بابایی تاکید کرد که باید هزینه و سختی‌های سایت‌زدن برای آنلاین‌شاپ‌ها کاهش یابد و ترکیب امکانات تعاملی شبکه‌های اجتماعی با زیرساخت پلتفرم‌ها، می‌تواند اتفاقی برد-برد باشد.

پذیرش واقعیت اینستاگرام و کاهش عدم‌قطعیت

متین ارشادی، مدیرعامل (CMO) تپسی‌شاپ، با نگاهی واقع‌بینانه به مسئله فیلترینگ اشاره کرد و گفت: «بعید است فیلترینگ به این زودی‌ها برداشته شود، اما از طرفی پلتفرم‌های داخلی هم نتوانسته‌اند جایگزین اینستاگرام شوند و تنها در زمان قطعی اینترنت ترافیک می‌گیرند.» او راهکار توسعه اقتصاد دیجیتال را نه در تقابل با فروشندگان اینستاگرامی، بلکه در کاهش «عدم‌قطعیت» برای آن‌ها دانست و افزود: «توسعه زیرساخت‌هایی مثل سایت‌سازها و خدمات اعتباری (BNPL) به سمت این فروشگاه‌ها اتفاق مثبتی است. باید بپذیریم که رشد آن‌ها به نفع اقتصاد دیجیتال است و باید اجازه دهیم سرمایه‌گذاری در اتصال بازار رسمی به شبکه‌های اجتماعی شکل بگیرد.»

حسین حیدر، مدیرعامل تکنوگروپ نیز در تایید این موضوع افزود: «ارتباط در شبکه‌های اجتماعی صمیمانه‌تر است، هرچند مشکل اعتماد و لجستیک وجود دارد. اما تلفیق پلتفرم‌های رسمی (که از محدودیت‌های دستوری رنج می‌برند) با بسترهای اجتماعی می‌تواند باعث جهش تجارت الکترونیک در سال‌های آینده شود؛ بازاری که با وجود سه بحران بزرگ در سال جاری، همچنان روندی رو به رشد را تجربه می‌کند.»