«سفره‌ای که کوچک‌تر شد؛ روایت یک‌سال زندگی زیر فشار تورم از دل داده‌های دیجی‌کالا»

سال ۱۴۰۴ سالی بود که تورم دیگر فقط یک عدد در گزارش‌های اقتصادی نبود؛ وارد سفره خانواده‌ها، کیف مدرسه بچه‌ها و حتی قفسه حمام‌شان شد. این‌بار روایت این تغییر را نه یک نهاد آماری رسمی، بلکه بزرگ‌ترین فروشگاه آنلاین کشور تعریف می‌کند: دیجی‌کالا در گزارش سالانه خود، با تکیه بر میلیون‌ها تراکنش واقعی کاربران، تصویری دقیق و گاهی تلخ از تغییر سبد خرید ایرانی‌ها در یک سال پرفشار به دست می‌دهد؛ سالی که به گفته این گزارش، سه فصل موازی داشت: «فشار»، «انطباق» و «پناهگاه».

سفره‌ای که در یک سال، نصف شد

برای اندازه‌گیری فشار واقعی زندگی، دیجی‌کالا قیمت چند سبد غذایی ساده برای یک خانواده چهارنفره را از ابتدا تا انتهای سال ۱۴۰۴ مقایسه کرده است. نتیجه، تصویری گویا از آن‌چیزی است که آمار تورم رسمی معمولاً آن را خشک و انتزاعی جلوه می‌دهد:

• هزینه یک وعده شام (قرمه‌سبزی با برنج ایرانی): از ۶۳۲ هزار تومان به ۱,۴۷۷,۰۰۰ تومان — رشد ۱۳۴ درصد
• هزینه یک وعده ناهار (مرغ و برنج ایرانی): از ۳۱۹ هزار تومان به ۵۵۳ هزار تومان — رشد ۷۳ درصد
• هزینه یک وعده صبحانه: از ۳۴۳ هزار تومان به ۵۶۰ هزار تومان — رشد ۶۳ درصد
• حتی «وعده اقتصادی» (ماکارونی با سویا)، ارزان‌ترین گزینه سر سفره، از ۱۰۱ هزار تومان به ۱۷۶ هزار تومان رسید — رشد ۷۴ درصد
• «وعده دانشجویی» (برنج خارجی با تن ماهی) هم با رشد ۱۳۹ درصدی، از ۴۵۰ هزار تومان به بیش از یک میلیون تومان رسید

در میان اقلام خوراکی، روغن سرخ‌کردنی با ۳۰۵ درصد و کره گیاهی با ۳۰۴ درصد بیشترین جهش قیمت را در کل سال تجربه کردند؛ پس از آن‌ها، گوشت گاو و مرغ و برنج ایرانی هر کدام بیش از ۱۷۰ درصد گران‌تر شدند.

گوشت؛ کالایی که از سبد خرید عقب‌نشینی کرد

فشار قیمت، پروتئین را از اولویت اول به یک تصمیم محتاطانه تبدیل کرد. طبق داده‌های دیجی‌کالا، سهم ریالی گوشت از کل خرید خوار و بار خانوارها نسبت به سال قبل ۲۰ درصد کاهش یافت و تعداد سفارش‌های حاوی پروتئین هم ۳۴ درصد افت کرد. مردم خرید گوشت را کنار نگذاشتند، اما آن را کمتر و با فاصله بیشتر خریدند.

حتی نظافت شخصی هم گران شد

تورم فقط سر سفره نماند؛ ساده‌ترین نیازهای بهداشتی روزمره هم مسیر مشابهی را طی کردند:

• شامپو: رشد ۱۱۷ درصدی
• خمیردندان: رشد ۹۵ درصدی
• دستمال کاغذی: رشد ۹۲ درصدی
• صابون: رشد ۷۲ درصدی
• شوینده لباس: رشد ۴۳ درصدی
• نوار بهداشتی: رشد ۵۷ درصدی

هزینه بهداشت زنان بالاتر رفت

رشد ۵۷ درصدی قیمت نوار بهداشتی از ابتدا تا انتهای سال ۱۴۰۴ نشان از گران‌تر شدن بهداشت زنان دارد. گران‌تر شدنی که به طور مستقیم سلامت زنان را نشانه می‌گیرد. 

مدرسه؛ جایی که گرانی مهلت نداد

شهریور ۱۴۰۴، سهم لوازم‌تحریر در سبد خرید دیجی‌کالا ۶۰ درصد بالا رفت؛ به این ترتیب بازگشت به مدرسه را برای خانواده‌ها گران‌تر کرد. داده‌های دیجی‌کالا نشان می‌دهد قیمت جامدادی ۱۳۳ درصد، دفتر ۱۲۴ درصد، خودکار ۸۴ درصد، پاک‌کن ۸۲ درصد و کیف مدرسه ۶۸ درصد نسبت به شهریور سال ۱۴۰۳ رشد کرده است.

طبقه متوسط، بیشترین ضربه را خورد

بازار موبایل، یکی از روشن‌ترین آینه‌های تغییر رفتار مردم است. بین سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴، فروش گوشی‌های میان‌رده و اقتصادی ۴۱ درصد افت کرد؛ فروش نوکیا ۷۷ درصد و هواوی تقریباً ۱۰۰ درصد ریخت و عملاً از بازار حذف شد. فروش گوشی‌های پرچم‌دار هم ۳۴ درصد کم شد. 

در سطح کلان‌تر، در سال ۱۴۰۴ تعداد فروش موبایل ۲۱ درصد و لپ‌تاپ ۱۳ درصد کاهش یافت. با اینکه داده‌ها از این حکایت دارد که ارزش ریالی فروش هر دو بالا رفته؛ اما با نگاهی دقیق‌تر مشخص می‌شود که رشد ارزش ریالی فروش، رشدی واقعی نبود، بلکه تنها با تورم بالاتر رفته است.

«ارزان» و «دست دوم»؛ کلماتی که بیشتر جستجو شدند

رفتار جست‌وجوی کاربران هم همین داستان را با زبان دیگری روایت می‌کند: جست‌وجوی کلمه «ارزان» در سال ۱۴۰۴ به ۷۴۵,۴۳۷ بار رسید (رشد ۴۴ درصد)، جست‌وجوی «تخفیف» ۱۹۷,۸۳۲ بار (رشد ۳۱ درصد) و جالب‌تر از همه، جست‌وجوی «دست دوم» با رشد ۵۱ درصدی به ۱۱۶,۰۷۸ بار رسید. طبق تحلیل خود دیجی‌کالا، رشد جست‌وجوی «دست دوم» معنادارترین عدد این بخش است: برای گروهی از جامعه، خرید کالای نو دیگر گزینه اول محسوب نمی‌شود.

خرید امروز، قسط فردا

در سال فشار اقتصادی، مردم خرید را متوقف نکردند؛ آن را قسط‌بندی کردند. ۲۰ درصد از کالاهای فروخته‌شده به‌صورت اعتباری چهارقسطه و ۷.۳ درصد به‌صورت یک‌قسطه خریداری شدند. استان البرز در هر چهار روش خرید اقساطی (یک‌قسطه، چهارقسطه، ترکیبی و اقساطی بانکی) رکورددار کشور بود.

نقطه شکست سال ۱۳۹۷ همچنان ادامه دارد

شاید مهم‌ترین یافته تحلیلی این بخش از گزارش، نگاهی ۱۲ساله باشد: میانگین ارزش دلاری هر سفارش در دیجی‌کالا از سال ۱۳۹۷ (سال جهش ارزی) به بعد، هیچ‌وقت به سطح قبلی برنگشت. در همان بازه، میانگین تعداد کالا در هر سفارش بالا رفت. تحلیل دیجی‌کالا این الگو را این‌طور جمع‌بندی می‌کند: مردم کمتر نخریدند، بلکه ارزان‌تر خریدند؛ و همین الگو، ستون فقرات رفتار خرید در سال ۱۴۰۴ هم بود.

برای دانلود و خواندن این گزارش می‌توانید به این لینک مراجعه کنید و با هوش مصنوعی دیجی‌کالا درباره این گزارش گفتگو کنید.