فیدیبو در روزهای سخت ۱۴۰۴؛ روایت کتاب‌خوانی در دل جنگ و قطعی اینترنت

در میان تمام بخش‌های گزارش سالانه دیجی‌کالا، فصل مربوط به فیدیبو -بازوی فرهنگی این گروه- یکی از انسانی‌ترین روایت‌های کل گزارش را در خود دارد: روایت مردمی که در روزهای قطعی اینترنت و بحران، به‌جای شبکه‌های اجتماعی، به کتاب پناه بردند.

از خواندن تا شنیدن و دیدن

فیدیبو دیگر فقط یک کتاب‌فروشی دیجیتال نیست. طبق تعریف خود گزارش، کاربران می‌توانند کتاب بخوانند یا به‌جای آن گوش بدهند، فیلم‌کنسرت تماشا کنند، پادکست بشنوند یا سریال‌های صوتی دنبال کنند؛ و یک موتور پیشنهاددهنده مبتنی بر هوش مصنوعی هم هرچه بیشتر استفاده شود، سلیقه کاربر را بهتر می‌شناسد.
در سال ۱۴۰۴، تعداد کتاب‌های متنی منتشرشده در فیدیبو به ۷,۹۵۶ عنوان رسید (رشد ۲۰.۳ درصدی نسبت به سال قبل)، در حالی‌که تعداد کتاب‌های صوتی منتشرشده با افت ۱۳.۷ درصدی به ۱,۸۴۵ عنوان رسید. با این‌حال، در فروش، کتاب متنی همچنان پادشاه است: از مجموع فروش کتاب، ۷۷۸,۹۱۰ نسخه متنی (۶۲ درصد) در برابر ۴۷۱,۷۶۰ نسخه صوتی (۳۸ درصد) به فروش رسید. کتاب‌خوان‌ترین کاربر فیدیبو در سال ۱۴۰۴، مجموعاً ۴۷۱ کتاب خوانده است.

ایرانی‌ها چه می‌خوانند؟

در صدر پرفروش‌ترین کتاب‌های متنی سال، عناوینی مثل «وقتی نیچه گریست»، «بامداد خمار»، «ترک آسان سیگار به روش آلن کار»، «عادت‌های اتمی» و «کلیدر» دیده می‌شوند. در نسخه صوتی، «برادران کارامازوف»، چند جلد از مجموعه هری‌پاتر، «سووشون» و «کلیدر» محبوب‌ترین بودند. در میان نویسنده‌های ایرانی، محمود دولت‌آبادی، سیمین دانشور و عباس معروفی، و در میان نویسنده‌های خارجی، جی.آر.آر تالکین، جی.کی رولینگ و داستایفسکی پرطرفدارترین‌ها بودند.
از نظر ژانر هم، داستان و رمان با ۲۲ درصد سهم و بیش از ۲۳۱ میلیون دقیقه زمان مطالعه ثبت‌شده، محبوب‌ترین دسته بود؛ روانشناسی با ۲۱ درصد سهم، رتبه دوم را داشت. نکته جالب دیگر، تأثیر مستقیم صداوسیما و پلتفرم‌های نمایش خانگی بر کتاب‌خوانی بود: با پخش سریال‌های اقتباسی از رمان‌های ایرانی، فروش کتاب «بامداد خمار» ۴.۲۷ برابر و «سووشون» ۱۵.۴ برابر رشد کرد؛ «بامداد خمار» حتی در پاییز ۱۴۰۴ به پرطرفدارترین کتاب فیدیبو تبدیل شد.

وقتی جنگ شد، مردم به کتاب پناه بردند

شاید عجیب‌ترین یافته این فصل، مربوط به جنگ ۱۲روزه باشد. با قطع دسترسی به شبکه‌های اجتماعی بین‌المللی در آن روزها، بسیاری از کاربران ایرانی به کتاب‌خوانی روی آوردند؛ آن‌قدر که ۳۰ خرداد ۱۴۰۴ (روز دوم جنگ) با ثبت ۱,۸۶۰,۰۴۲ دقیقه مطالعه، به پرمطالعه‌ترین روز کل سال در فیدیبو تبدیل شد. در طول این ۱۲ روز، در مجموع نزدیک به ۳۲ هزار کتاب (۲۰,۳۳۴ نسخه متنی و ۱۲,۰۷۴ نسخه صوتی) خریداری شد؛ هرچند خرید کتاب متنی ۱۰ درصد و کتاب صوتی ۱۲ درصد نسبت به روال عادی کاهش داشت.
جالب‌تر، لیست کتاب‌های پرطرفدار همان روزهاست: در کنار عناوینی با موضوع مستقیم جنگ مثل «جنگ چهره زنانه ندارد» و «جنگ و صلح»، کتاب‌هایی مثل «مغزی که خود را تغییر می‌دهد»، «شب‌های روشن» و «مرگ ایوان ایلیچ» هم در صدر بودند؛ رگه‌هایی از تلاش مردم برای پیدا کردن آرامش و دورشدن ذهنی از شرایط دشوار، درست در دل بحران.

دی‌ماه؛ سکوت اینترنت، بازگشت به کتاب

الگوی مشابهی در دی‌ماه هم تکرار شد، این‌بار در مقیاسی متفاوت. از شامگاه پنج‌شنبه ۱۸ دی تا یک‌شنبه ۲۱ دی، هم‌زمان با قطعی سراسری اینترنت، تعداد کاربران فیدیبو به‌طور محسوسی افت کرد. اما با برقراری نسبی اینترنت ملی از ۲۱ دی، کاربران به‌تدریج بازگشتند و کتاب به راهی برای پرکردن زمان و تجربه لحظاتی آرام‌تر تبدیل شد.
اعداد این بازگشت قابل‌توجه است: استفاده از کتاب‌های صوتی و الکترونیک ۵۰ درصد و کل استفاده از فیدیبو نسبت به ۱۸ دی سال ۱۴۰۳، ۴۰ درصد رشد کرد. در همان دو هفته قطعی اینترنت، ۱۸۵,۴۸۴ کاربر فعال بودند -بیشتر از ۹۵,۲۱۶ کاربر ثبت‌شده در دو هفته اول نوروز- و زمان مطالعه در دی‌ماه، ۲.۵ برابر اوج مطالعه در دو هفته اول فروردین شد. رشد خرید اشتراک‌های یک، دو و سه‌ماهه فیدی‌پلاس هم بازتاب همین گرایش به سمت محتوای فرهنگی در روزهای سخت بود.

خریدن، خواندن نیست

فیدیبو یک واقعیت تلخ و صادقانه را هم افشا کرده: از هر سه کتابی که خریداری می‌شود، یکی همان ابتدا بسته می‌ماند و دیگر باز نمی‌شود (۳۴.۶ درصد پیش از یک‌چهارم رها شدند). اما خبر خوب این‌جاست که هرکس از نیمه رد شود، دیگر کتاب را زمین نمی‌گذارد؛ ۲۹ درصد کتاب‌ها تا نیمه یا بیشتر پیش رفتند و ۶.۵۵ درصد تا آخرین صفحه خوانده شدند. کتاب‌خوانی ایرانی‌ها هم دو وقت مشخص دارد: بعدازظهرها بین ساعت ۲ تا ۵، و شب‌ها بین ۱۰ تا ۱۲.

فیدیبو آرت؛ از صفحه کتاب تا صحنه اجرا

فصل جدیدی هم در زندگی فیدیبو باز شده است. از سال ۱۴۰۳ و با کنسرت گروه «کامکارها»، پلتفرم «فیدیبو آرت» متولد شد تا مخاطبان هنر را در سالن اجرا تجربه کنند. در سال ۱۴۰۴، این پلتفرم میزبان ۵ فیلم‌کنسرت، ۱۰ تئاتر و ۹ کنسرت بود. فیلم‌کنسرت هری‌پاتر با فروش بیش از ۲۹ هزار صندلی، پرفروش‌ترین رویداد فیدیبو آرت در کل سال شد؛ پس از آن، آثار هانس زیمر (بیش از ۵ هزار مخاطب در ۶ سانس)، «ارباب حلقه‌ها» (بیش از ۴,۵۰۰ مخاطب) و آثار میازاکی (حدود ۴ هزار مخاطب) قرار داشتند. در بخش تئاتر هم نمایش «رامسس دوم» با فروش بیش از ۲۳ هزار صندلی، پرفروش‌ترین اجرای فیدیبو آرت بود.

جمع‌بندی این فصل شاید یک جمله ساده باشد: در سالی که اینترنت قطع شد، جنگ درگرفت و زندگی روزمره دستخوش نااطمینانی بود، فیدیبو نشان داد کتاب هنوز جایی برای فرار از واقعیت و پیداکردن لحظه‌ای آرامش است؛ حتی -یا شاید مخصوصاً- در سخت‌ترین روزهای سال.